- علل اکتسابی نظیر فتق دیسک یا تومور نیز در تنگی کانال نخاعی نقش دارند.
- با افزایش سن احتمال ابتلا به این عارضه افزایش می‌یابد.
- علل مادرزادی که گاهی ارثی و گاهی در اثر بروز مشکلاتی در دوره جنینی هستند، می‌توانند زمینه‌ساز ابتلا به تنگی کانال نخاع شوند.
علت تنگی کانال نخاعی چیست؟ تنگی کانال نخاعی گاهی به‌دلیل آرتروز، فتق دیسک و تغییرات مشابه بروز پیدا می‌کند. گاهی نیز ریشه در عوامل مادرزادی دارد. تاثیر این عارضه می‌تواند در حد یک درد خفیف در کمر یا اختلالی مزمن در حفظ تعادل و حرکت باشد. امروزه درمان‌های غیر تهاجمی و کم تهاجمی مانند تزریقات دارویی و بلوک‌های عصبی، جایگزین جراحی‌های باز و سنگین شده‌اند. متخصصین درد با به‌کارگیری روشهای پزشکی نوین، نقش کلیدی در تشخیص علت تنگی کانال نخاعی و درمان آن ایفا می‌کنند. در ادامه به بررسی علل و علائم تنگی کانال نخاعی در زنان و مردان می‌پردازیم.
تنگی کانال نخاعی چیست؟
پیش از بررسی علت تنگی کانال نخاعی، بایستی شناخت اولیه از این عارضه داشت. تنگی کانال نخاع (Spinal canal Stenosis) به باریک شدن غیر طبیعی مجرایی گفته میشود که نخاع و ریشه‌های عصبی از آن عبور می‌کنند. این تنگی کانال می‌تواند در هر بخشی از ستون فقرات اتفاق بیفتد و باعث ایجاد درد و عوارض مختلف شود. شایع‌ترین نوع این عارضه، تنگی کانال نخاعی کمری (Lumbar Spinal canal Stenosis) و تنگی کانال نخاعی گردنی (Cervical Spinal canal Stenosis) است.
علت تنگی کانال نخاعی چیست؟
علت تنگی کانال نخاع را می‌توان در موارد مختلفی جستجو کرد. با افزایش سن احتمال ابتلا به این عارضه افزایش می‌یابد. گاهی نیز عوامل مادرزادی به مرور زمان باعث تنگی کانال نخاعی می‌شوند. علل اکتسابی نظیر فتق دیسک یا تومور نیز در بروز این بیماری نقش دارند. شایع‌ترین علت تنگی کانال نخاعی کمر و گردن را در ادامه بررسی می‌کنیم.
تنگی نخاع مادرزادی (Congenital Spinal Stenosis)
علل مادرزادی که گاهی ارثی و گاهی در اثر بروز مشکلاتی در دوره جنینی هستند، می‌توانند زمینه‌ساز ابتلا به تنگی کانال نخاع شوند. کمتر از 20 درصد افرادی که به مرکز تخصصی درد مراجعه می‌کنند، به‌صورت مادرزادی با این عارضه مواجه هستند. ممکن است این عارضه از والدین به فرزند منتقل شده باشد. گاهی نیز اختلالات رشد اسکلتی در دوره جنینی و نوزادی باعث کم شدن قطر کانال نخاعی می‌شوند.
آرتروز و استئوفیت (Osteophyte)
زمانی که مفاصل ستون فقرات دچار فرسایش شوند، برجستگی‌هایی در داخل کانال نخاع به وجود می‌آیند که آنها را اصطلاحا (خار استخوانی) می‌نامند. این برجستگی‌ها فضای داخل مجرا را محدود می‌کنند. استئوفیت علت تنگی کانال نخاعی در زنان و مردان به خصوص در سنین بالای 50 سال است.
ضخیم شدن لیگامان زرد (Ligamentum Flavum Hypertrophy)
لیگامان همانند یک نوار کشسان در قسمت پشت نخاع قرار می‌گیرد. کانال نخاعی از طریق لیگامان به مهره‌ها می‌چسبد. لیگامان با افزایش سن سخت‌تر، ضخیم‌تر و برجسته‌تر میشود. در چنین حالتی فشار به داخل کانال نخاع افزایش پیدا می‌کند و اصطلاحا تنگی کانال نخاعی رخ می‌دهد.
فتق دیسک بین مهره‌ای (Herniated Disc)
دیسک‌هایی که بین مهره‌ها قرار می‌گیرند همانند یک بالشتک ژله‌ای، نقش ضربه‌گیر ایفا می‌کنند. زمانی که این مایع ژله‌ای از بین مهره‌ها تخلیه میشود، فشار به اعصاب و نخاع افزایش پیدا می‌کند. این علت تنگی کانال نخاعی گردن و کمر در سنین جوانی نیز می‌تواند رخ بدهد.
جا به جایی مهره ها یا اسپوندیلولیستزیس (Spondylolisthesis)
اسپوندیلولیستزیس علت تنگی کانال نخاعی کمر در زنان و مردان می‌باشد که در گروه علل اکتسابی قرار می‌گیرد. Spondylolisthesis به عارضه‌ای گفته میشود که در آن جابه‌جایی مهره‌ها اتفاق می‌افتد. زمانی که یک مهره روی مهره دیگر می‌لغزد، کانال نخاع و مجاری که اعصاب از آن می‌گذرند، تنگ می‌شوند.
اسپوندیلولیز (Spondylitis)
پارس اینترآرتیکولاریس یک قطعه استخوانی نازک است که مفصل پایینی و بالایی مهره را به هم متصل می‌کند. اگر شکستگی یا ترک خوردگی در این ناحیه رخ دهد، امکان لغزش مهره وجود دارد. در چنین ممکن است مهره‌ها سست شده و روی کانال نخاع فشار بیاورند. این مشکل علت تنگی کانال نخاعی در برخی از ورزشکاران است.
بیماری پاژه استخوان (Paget Disease Of Bone)
اگر سلول‌های استخوان ساز سریع‌تر از حالت معمول استخوان سازی کنند، استخوان‌ها ضخیم و بزرگ‌تر می‌شوند. در چنین حالتی مهره‌های ستون فقرات نسبت به حالت عادی بزرگ‌تر می‌شوند و به کانال نخاع فشار می‌آورند. این علت تنگی کانال نخاع نادر است و درصد بسیار پایینی از مراجعین مرکز تخصصی درد از آن رنج می‌برند.
رشد تومورهای ستون فقرات (Spinal Tumors)
چنانچه تومورهایی در اطراف ستون فقرات رشد کنند، امکان دارد فشار مضاعف روی کانال نخاع اعمال کنند. اگر تومور در داخل کانال رشد کند، مجرای عبور نخاع و عصب بسیار محدود میشود. در هر دو حالت کانال نخاع نسبت به حالت عادی تنگ‌تر میشود. آبسه نیز مانند تومور می‌تواند یک حالت مشابه ایجاد کند.
علائم تنگی کانال نخاعی در زنان و مردان
علائم تنگی کانال نخاعی در زنان و مردان معمولا به‌صورت تدریجی آغاز میشود. اما برخی از افراد با نادیده گرفتن این علائم، زمینه را برای تشدید بیماری فراهم می‌کنند. گاهی با توجه به نشانه‌هایی کوچک می‌توان از بروز یک عارضه دشوار جلوگیری کرد. چنانچه این علائم در خصوص شما صدق می‌کند، برای مراجعه به مرکز تخصصی درد، اقدام نمایید.
درد، گرفتگی و احساس سنگینی در پا
بی حس شدن، سوزن سوزن شدن و گزگز کردن پاها
ضعف عضلانی و احساس خستگی زودرس
بی اختیاری در کنترل ادرار و مدفوع
ضعف و بی حسی در قسمت دست، بازوها و شانه‌ها
عدم حفظ تعادل در حین راه رفتن
درد تیر کشنده سیاتیکی در ران
بهبود درد با خم شدن به سمت جلو، نشستن و خوابیدن
روش های درمان تنگی کانال نخاعی چیست؟
تنگی کانال نخاع همانند سایر بیماری‌های ستون فقرات نیازمند درمان به‌موقع و موثر است. بی‌توجهی و به تعویق انداختن درمان می‌تواند تاثیرات منفی و گاها جبران‌ناپذیری بر بدن به جا بگذارد. متخصص درد و درمان در مرکز تخصصی درد می‌تواند با به‌کارگیری روشهای غیر تهاجمی و کم تهاجمی، این عارضه آزار دهنده را بهبود ببخشد. انتخاب شیوه درمان با توجه به علت تنگی کانال نخاعی می‌تواند متفاوت باشد. با روشهای درمان این بیماری بیشتر آشنا شوید:
درمان‌های غیر تهاجمی تنگی کانال نخاعی
فیزیوتراپی: بهبود وضعیت بدن و تقویت عضلات با استفاده از تجهیزات فیزیوتراپی و انجام تمرینات اصلاحی، امکان پذیر است.
گرما درمانی: گرما درمانی یک شیوه رایج برای تسکین درد و رفع گرفتگی عضلات اطراف کانال نخاع است.
درمان‌های کم تهاجمی تنگی کانال نخاعی:
تزریق کورتیکواستروئید: متخصص درد می‌تواند با تزریق داروی بی‌حسی به فضای اپیدورال، التهاب و درد را کاهش دهد.
بلوک‌های عصبی اختصاصی: متخصص با تزریق نوعی داروی بی‌حسی به اطراف عصب، مسیر انتقال درد را موقتا مسدود می‌کند. این روش هم برای تشخیص منشا درد و هم برای درمان موقت کاربرد دارد.
رادیوفرکانسی حرارتی: چنانچه درد به مفاصل فاسِت مرتبط باشد، متخصص از امواج رادیویی برای ایجاد حرارت استفاده می‌کند. در این صورت اعصاب انتقال دهنده درد غیر فعال می‌شوند.
درمان جراحی تنگی کانال نخاعی
با تشدید علائم تنگی کانال نخاع و ایجاد عوارض شدید، درمان‌های دارویی و تزریقی ممکن است موثر نباشند. در چنین حالتی انجام عمل‌های باز ضرورت پیدا می‌کند. برخی از عمل‌های رایج تنگی کانال نخاعی عبارتند از:
لامینکتومی: پزشک از طریق لامینکتومی بخشی از استخوان مهره را برمی‌دارد تا مجرای عبور نخاع باز شود.
لامینوپلاستی: این شیوه درمانی برای تنگی کانال نخاعی گردنی بیشتر به کار می‌رود. با ایجاد یک لولا در لامینا، فضای کانال نخاع بازتر میشود.
پیشگیری از تنگ شدن کانال نخاع
علت تنگی کانال نخاعی مادرزادی اجتناب ناپذیر است و از بدو تولد همراه انسان است. اما با انتخاب سبک زندگی سالم و پرهیز از عادات اشتباه در انجام کارهای روزانه، می‌توان علل اکتسابی تنگی کانال نخاعی را تا حدی کنترل کرد. با توجه به موارد زیر، از سلامت خود مراقبت کنید:
فعالیت بدنی منظم: ورزش منظم و انجام حرکات کششی به انعطاف پذیری بدن و تقویت عضلات ناحیه کمر، کمک می‌کند. سعی کنید ورزش‌هایی را انجام دهید که فشار کمی به بدن وارد می‌کنند. وزنه برداری و ژیمناستیک از جمله ورزش‌هایی هستند که بیشترین فشار را به کمر وارد می‌کنند.
کنترل وزن و داشتن برنامه غذایی سالم: حفظ وزن در محدوده سالم و جلوگیری از افزایش وزن شدید، از اعمال فشار مضاعف به ستون فقرات جلوگیری می‌کند. همچنین داشتن برنامه غذایی سالم سرشار از ویتامین، پروتئین، کلسیم و مواد مغذی به حفظ سلامت مفاصل و استخوان‌ها کمک می‌کند.
اصلاح وضعیت بدنی: تحت فشار بودن ستون فقرات، گردن و کمر در حالت نشسته، ایستاده و خوابیده، علت تنگی کانال نخاعی در زنان و مردان است. از قوز کردن در حالت نشسته و ایستاده خودداری کنید. نشستن طولانی مدت و بدون تحرک باعث تغییر شکل ستون فقرات میشود. از خم شدن به جلو یا عقب در حین راه رفتن، پرهیز کنید. در حین خوابیدن به پهلو، یک بالش بین زانوها قرار دهید. از یک بالش با ارتفاع مناسب برای زیر سر استفاده کنید که گردن و ستون فقرات در راستای هم قرار گیرند.
نحوه صحیح بلند کردن اجسام سنگین: زانوها را خم کنید و جسم را نزدیک بدن نگه دارید و بلند کنید. از چرخش کمر در حین بلند شدن یا حمل جسم، خودداری کنید.
سخن پایانی
✅پیامی از دکتر شروین ایمانی:
تنگ شدن کانال نخاع عارضه‌ای است که در اثر عوامل ارثی، مشکلات مفصلی و استخوانی و برخی از بیماری‌های زمینه‌ای رخ می‌دهد. عوارضی نظیر پا درد، احساس ضعف و بی‌حسی در پا، عدم حفظ تعادل در راه رفتن و گاهی بی اختیاری در کنترل دفع به علت تنگی کانال نخاعی رخ می‌دهند. برای درمان این عارضه نخاعی می‌توان از روشهای غیر تهاجمی و کم تهاجمی در مرکز تخصصی درد و درمان بهره گرفت. با مراجعه به مرکز تخصصی درد، تنگی کانال نخاع را با دوره نقاهت کوتاه‌تر و هزینه کمتر، درمان کنید.
نمره و امتیاز شما به این مقاله
میانگین نمرات مراجعین و بیماران: ۵ از ۵ (۱۴۲ رأی ثبت‌شده)
این مقاله برای شما مفید بود؟ با اشتراک یا پسندیدن از ما حمایت کنید
مشاوره و رزرو نوبت در کلینیک دکتر ایمانی
تشخیص دقیق منشأ درد و انتخاب روش درمانی کم‌تهاجمی متناسب با وضعیت بالینی شما
دکتر شروین ایمانی
متخصص طب فیزیکی، توانبخشی و مداخله‌ای دردپزشک متخصص طب فیزیکی، توانبخشی و مداخله‌ای ستون فقرات با سال‌ها تجربه بالینی در درمان بسته و لیزری دیسک کمر، گردن و مفاصل بدون بیهوشی.
سوالات متداول پیرامون این موضوع درمانی
پاسخ‌های بالینی و مستند دکتر شروین ایمانی به پرتکرارترین پرسش‌های مراجعین
در بیشتر موارد علائم ثابت می‌ماند. اما اگر بیماری پیشرفت کند و علائم بدتر شوند، درد مزمن، ضعف در پا و اختلال تعادل را در پی خواهد داشت. در صورت تبدیل شدن به مورد اورژانسی، بی اختیاری در کنترل دفع و فلج پا ممکن است رخ بدهد.
دست‌ها به علت تنگی کانال نخاعی گردن دچار بی‌حسی، گزگز، ضعف یا درد می‌شوند. زیرا اعصاب گردن که به دست‌ها می‌روند به‌دلیل تاثیر تنگ شدن مجرای نخاع، تحت فشار قرار می‌گیرند.
تنگی کانال نخاعی کمر منجر به ایجاد عوارضی در پاها میشود. درواقع پا به‌صورت مستقیم درگیر نمی‌شود. تغییرات فرسایشی در طول زمان، آرتروز، خارهای استخوانی و لغزش مهره‌ها روی هم، علت تنگی کانال نخاعی کمر و درد پا هستند.
فرسایش وابسته به سن در اثر آرتروز، فتق دیسک، ضخیم شدن لیگامان، علت اصلی تنگی کانال نخاعی کمر هستند.
تشخیص و درمان: درد تنگی کانال نخاعی
درمان کم‌تهاجمی تنگی کانال نخاعی بدون جراحی باز
رفع لنگش متناوب، سنگینی و خواب‌رفتگی پاها ناشی از تنگی کانال نخاع با روشهای نوین اینترونشنال.
نظرات و پرسش‌های مراجعین
پرسش‌های متداول، تجربیات بیماران و پاسخ‌های دکتر شروین ایمانیهنوز دیدگاهی برای این مقاله ثبت نشده است.
اولین نفری باشید که نظر یا پرسش خود را مطرح می‌کنید. پزشک متخصص به پرسش‌های شما پاسخ خواهند داد.
ارسال دیدگاه یا پرسش درباره این مقاله
شماره تماس شما محرمانه باقی می‌ماند. پزشک متخصص به پرسش‌های پزشکی شما پاسخ خواهند داد.
